In dit artikel wordt ingegaan op de verschillende manieren waarop praktijkgerichte programma’s (pgp) kunnen worden aangepast om tegemoet te komen aan de diverse leerbehoeften van leerlingen. Differentiatie is essentieel in het moderne onderwijs, vooral omdat leerlingen verschillende leerstijlen, niveaus en interesses hebben. Dit artikel biedt inzichten in hoe docenten binnen het PGP differentiatie kunnen toepassen om elke leerling optimaal te ondersteunen. Aan de hand van casestudies en praktijkvoorbeelden worden effectieve gedifferentieerde projecten binnen Zorg & Welzijn, Dienstverlening & Producten en Economie & Ondernemen gepresenteerd.
Inleiding
Elke leerling is uniek, met verschillende interesses, capaciteiten en leerstijlen. Dit betekent dat een standaard aanpak niet altijd werkt voor alle leerlingen, vooral in praktijkgericht onderwijs. Differentiatie, het afstemmen van het onderwijs op de leerbehoeften van elke leerling, is daarom cruciaal. In dit artikel wordt beschreven hoe het pgp gedifferentieerd kan worden om een inclusieve leeromgeving te creëren waarin leerlingen met verschillende leerstijlen en niveaus kunnen floreren. We bespreken verschillende vormen van differentiatie en presenteren concrete voorbeelden van hoe dit succesvol kan worden toegepast in het pgp.
Hieronder volgen drie manieren om het pgp aan te passen aan leerbehoeften.
Differentiatie op basis van leerinhoud
Elke leerling leert op zijn eigen tempo en met zijn eigen voorkeuren voor bepaalde onderwerpen. Differentiatie op basis van leerinhoud betekent dat docenten variatie aanbieden in de leerstof, zodat leerlingen met verschillende niveaus en interesses kunnen werken aan opdrachten die passen bij hun leervermogen. Dit kan door middel van:
Verlengde instructie
Voor leerlingen die meer tijd of ondersteuning nodig hebben bij het begrijpen van de basisconcepten, kan extra uitleg worden aangeboden.
Uitdaging voor gevorderde leerlingen
Voor leerlingen die sneller door de lesstof gaan, kunnen verdiepende opdrachten worden aangeboden.
Voorbeeld
Een voorbeeld binnen het pgp Zorg en Welzijn is het aanbieden van verschillende zorgscenario’s met variërende moeilijkheidsgraden. Terwijl sommige leerlingen werken aan basiszorg, kunnen anderen complexe(re) situaties oefenen, zoals het bieden van zorg aan een cliënt met meerdere gezondheids- of communicatieproblemen.
Differentiatie op basis van leerproces
Leerlingen hebben verschillende leerstijlen: sommige leren door te doen (kinesthetisch), anderen door te lezen (visueel) of door te luisteren (auditief). Differentiatie op basis van het leerproces betekent dat docenten variatie bieden in de manier waarop leerlingen leren:
Keuze in werkvormen
Leerlingen kunnen kiezen hoe ze een opdracht aanpakken, bijvoorbeeld door een verslag te schrijven, een video te maken of een presentatie te geven.
Gebruik van technologie
Tools zoals video’s, simulaties of interactieve software kunnen worden ingezet om leerlingen te ondersteunen die beter leren door middel van visuele of interactieve middelen.
Voorbeeld
Binnen het pgp Economie & Ondernemen kunnen leerlingen bijvoorbeeld kiezen tussen het presenteren van hun ondernemingsplan in een schriftelijk verslag, een video-pitch of een mondelinge presentatie.
Differentiatie op basis van uitkomst
Differentiatie hoeft niet alleen te gebeuren aan het begin of midden van het leerproces, maar kan ook plaatsvinden bij het beoordelen van het eindproduct. Het doel van het onderwijs blijft hetzelfde, maar de manier waarop leerlingen hun kennis laten zien kan variëren:
Alternatieve vormen van toetsing
In plaats van een standaard toets kunnen leerlingen bijvoorbeeld een project indienen of een praktisch probleem oplossen.
Individuele leerdoelen
Elk project kan worden aangepast aan de persoonlijke doelen en interesses van de leerling. Dit zorgt ervoor dat leerlingen gemotiveerd blijven om aan hun projecten te werken.
Voorbeeld
In het pgp Dienstverlening & Producten kunnen leerlingen bijvoorbeeld werken aan klantopdrachten die variëren van eenvoudige dienstverlening tot het ontwerpen van een volledige klantgerichte oplossing, afhankelijk van hun niveau en ervaring.
Casestudies van gedifferentieerde projecten
Casestudy 1: Zorg & Welzijn – Zorg op maat
In deze casestudy wordt een project beschreven waarin leerlingen van het pgp Zorg & Welzijn samenwerken met een lokaal verzorgingstehuis. Het project richt zich op de persoonlijke ontwikkeling van leerlingen door hen in kleine groepen praktijkervaring op te laten doen met verschillende zorgbehoeften.
Differentiatie werd toegepast door de leerlingen verschillende taken en verantwoordelijkheden te geven op basis van hun ervaring en leerdoelen. Beginnende leerlingen hielpen met eenvoudige dagelijkse verzorgingstaken zoals maaltijden serveren en gesprekken voeren met bewoners. Meer gevorderde leerlingen namen de verantwoordelijkheid voor ouderen een bijzondere activiteit te organiseren.
Reflectieopdrachten en groepsdiscussies werden ingezet om alle leerlingen, ongeacht hun niveau, te laten nadenken over hun groei en leerervaringen.
Casestudy 2: Economie & Ondernemen – Ondernemen op maat
Binnen het pgp Economie & Ondernemen werkten leerlingen aan het opzetten van een fictieve onderneming. Differentiatie werd toegepast door leerlingen te laten kiezen tussen verschillende soorten bedrijven (kleinschalig vs. grootschalig) en hen aan te moedigen om zelfstandig keuzes te maken in de mate van complexiteit van hun ondernemingsplan. Enkele manieren waarop differentiatie werd toegepast:
Verschillende niveaus van complexiteit: Sommige leerlingen kozen voor een kleinschalig bedrijf zoals een pop-up store, terwijl anderen werkten aan grootschaliger businessmodellen met meerdere filialen.
Keuze in projectuitkomst: De ene groep presenteerde hun ideeën via een visueel bedrijfsplan en een video-pitch, terwijl anderen kozen voor een uitgebreide schriftelijke presentatie ondersteund door financiële rapporten.
Dit project stelde leerlingen in staat om op hun eigen niveau en tempo te werken, waardoor iedereen kon bijdragen op een manier die paste bij hun vaardigheden.
Casestudy 3: Dienstverlening & Producten – Klantgerichte oplossingen
In deze casestudy binnen Dienstverlening & Producten werkten leerlingen aan een project voor een lokaal bedrijf waarin zij moesten helpen met het verbeteren van de klantenservice. Differentiatie werd toegepast door het aanbieden van verschillende real-life klantcases die varieerden in complexiteit:
Basiscases: Leerlingen werkten aan eenvoudige klantsituaties, zoals het oplossen van klachten of het organiseren van klantgerichte evenementen.
Complexere cases: Gevorderde leerlingen namen de leiding bij het opzetten van klantgerichte marketingcampagnes en werkten aan strategieën om klanten langer te behouden.
Dit project liet zien hoe differentiatie kan worden toegepast om ervoor te zorgen dat alle leerlingen op hun eigen niveau worden uitgedaagd, terwijl ze werken aan een gezamenlijk doel.
Conclusie
Differentiatie is een essentieel element van het praktijkgerichte onderwijs binnen het PGP. Door het lesaanbod en de leeromgeving aan te passen aan de leerbehoeften van elke leerling, kunnen docenten ervoor zorgen dat iedereen, ongeacht het niveau of de leerstijl, succesvol kan zijn. Dit artikel biedt docenten praktische voorbeelden en strategieën om differentiatie in hun eigen PGP-klassen toe te passen, zodat alle leerlingen de kans krijgen om zich te ontwikkelen en hun volledige potentieel te benutten.
Bronnen
Tomlinson, C. A. (2014). The Differentiated Classroom: Responding to the Needs of All Learners.
Sluijsmans, D. & Van Merriënboer, J. (2007). Differentiatie in Onderwijs en Beoordeling.
Inspectie van het Onderwijs (2021). Differentiatie binnen het vmbo: Praktische Gids voor Docenten.
UNESCO (2022). Inclusive Education: Strategies for Reaching All Learners.
